Adrenalin'den herkese merhaba. Havalar soğumuş ve kar yağışları başlamışken biz de geçen hafta ilk yazısını yayımladığımız kış sporları serimize devam ediyoruz. Bu hafta Alp disiplinini inceleyeceğiz.

Alp disiplini, kayak sporunun doğduğu 19. yüzyılın sonunda Norveç gibi kuzey ülkelerinde gelişti. Kayakçıların dağ inişlerinde becerilerini ölçmek için yaptığı yarışlar zamanla daha organize etkinliklere dönüştü. 20. yüzyıla gelindiğinde Alp disiplini, yurtiçinde düzenlenen yarışların ötesine geçerek uluslararası kupalar ve şampiyonalar düzeyine çıktı. Modern Alp disiplini, Kış Olimpiyatları programına ilk kez 1936'da girdi ve o günden beri kış sporlarının en popüler branşlarından biri.

Alp disiplini, kayak sporunun en köklü ve en çok izlenen branşlarından. Farklı pist yapıları, kapı düzenleri ve yarış formatları nedeniyle her disiplin, sporculardan değişik beceriler talep ediyor. Kimi yarışlar saf tekniği, kimileriyse yüksek hızda karar verme yeteneğini ön plana çıkarıyor. Alp disiplini yarışları; slalom, büyük slalom, Süper-G, iniş, kombine ve paralel olmak üzere 6 farklı türde koşuluyor. 

Slalom

Slalom, Alp disiplininin en teknik ve aynı zamanda en yavaş yarışı. Bunun temel nedeni, kapıların diğer tüm disiplinlere kıyasla çok daha yakın yerleştirilmiş olması. Bu düzen, kayakçıları sık ve hızlı yön değiştirmeye zorluyor. Sporcular için denge, zamanlama ve refleks her şeydir.

Slalom yarışları görsel açıdan da son derece etkileyici. Özellikle Avusturya'nın Schladming kentinde düzenlenen gece slalomu, her yıl podyumun saliselerle belirlendiği en ikonik yarışlardan biri.
 

Slalomun öne çıkan özellikleri

• Kayakçılar kapılara çok yakın kayar ve düşüş hattında kalmak için kapıları elleriyle veya kaval kemikleriyle iter.
• Yaralanma riskini azaltmak için yaylı ve eğilebilir direkler kullanılır.
• Yarışlar iki etap üzerinden yapılır, ikinci etapta pist farklı şekilde kurulur.
• İlk etapta en hızlı 30 kayakçı ikinci etaba kalır ve ters sırayla start alır.
• İki etap toplam süresi en kısa olan kayakçı kazanır.
• Kapılar arası mesafe minimum 6, maksimum 13 metredir.
• Düşey irtifa kaybı erkeklerde 180 - 220 m, kadınlarda 140 - 200 m.
• Eğim yüzde 33 ile yüzde 45 arasında olmalıdır.
• En bilinen yarışlar: Schladming ve Kitzbühel.

Büyük Slalom

Büyük slalom, slaloma kıyasla daha yüksek hızların görüldüğü ancak teknik gerekliliklerin hâlâ çok belirgin olduğu bir disiplin. Kapı sayısı daha az ve kapılar daha geniş aralıklarla yerleştiriliyor. Bu da daha uzun dönüşler ve daha akıcı bir kayma anlamına geliyor.

Ancak hata payı düşük. Kenarlara iyi basmak, dönüşleri temiz kesmek ve doğru hattı korumak büyük slalomda başarı için kritik öneme sahip. Val d'Isere, Adelboden ve Alta Badia gibi pistler bu disiplinin klasik adresleri arasında.
 

Büyük slalomun öne çıkan özellikleri

• Kayakçılar slaloma göre daha geniş bir hat kullanır, kapıları genellikle omuzlarıyla iter.
• Kapılar daha serttir ve hataya karşı daha az toleranslıdır.
• Yarışlar aynı gün içinde iki etap olarak yapılır, ikinci etap için pist yeniden kurulur.
• İlk etaptaki en hızlı 30 kayakçı ikinci etaba kalır ve ters sırayla başlar.
• Toplam süresi en kısa olan kayakçı kazanır.
• Kapılar arası mesafe en az 10 metredir.
• Düşey irtifa kaybı erkeklerde 250 - 450 m, kadınlarda 250 - 400 m.
• Zorunlu bir eğim oranı yoktur; pist genellikle dalgalıdır ve yaklaşık 40 metre genişliğindedir.
• En ünlü yarışlar: Adelboden ve Alta Badia.

Süper-G (Süper Büyük Slalom)

Süper-G, inişle büyük slalom arasındaki boşluğu doldurmak için oluşturulmuş nispeten yeni bir disiplin. İlk Dünya Kupası Süper-G yarışı 1982'de yapıldı. Adını "Süper Büyük Slalom" ifadesinin kısaltmasından alıyor.

Bu disiplinde hız ciddi şekilde artıyor ancak teknik hâlâ belirleyici unsurlardan biri. Marco Odermatt gibi sporcular, Süper-G'nin hem cesaret hem de çizgi bilgisi gerektiren yapısını zirveye taşıyor.
 

Süper-G'nin öne çıkan özellikleri

• Yarışlar tek etap üzerinden yapılır.
• Pistte önceden antrenman yapılmaz, yalnızca pist incelemesine izin verilir.
• Kapılar arası mesafe en az 25 metredir.
• Düşey irtifa kaybı erkeklerde 400 - 650 m, kadınlarda 400 - 600 m.
• Arazi dalgalı ve engebeli olmalı, pist yaklaşık 30 metre genişliğinde olmalıdır.
• En bilinen yarışlar: Cortina d'Ampezzo ve Beaver Creek.

İniş (Downhill)

İniş yarışları, birçok kişi için Alp disiplininin zirvesi. Bu disiplin, sadece güçlü bacaklar değil, yüksek hızda doğru karar verme yeteneği de gerektiriyor. Wengen'deki Lauberhorn ya da Kitzbühel'deki efsanevi Streif pistinde hızlar saatte 160 kilometreye kadar çıkabiliyor.

FIS'in tanımıyla bir iniş yarışı; teknik, cesaret, hız, risk, fiziksel kondisyon ve karar verme yeteneğinin birleşimi. Büyük sıçramalar ve uzun düzlükler, bu disiplini görsel olarak da en etkileyici yarışlardan biri haline getiriyor.
 

İnişin öne çıkan özellikleri

• Yarışlar tek etap üzerinden yapılır.
• Yarıştan önce en az bir antrenman etabı zorunludur.
• Kapılar arası mesafe en az 25 metredir.
• Düşey irtifa kaybı erkeklerde 750 - 1100 m, kadınlarda 450 - 800 m.
• Pist, farklı hızlara izin verecek şekilde tasarlanmalı ve yaklaşık 30 metre genişliğinde olmalıdır.
• En bilinen yarışlar: Kitzbühel (Streif), Wengen, Val Gardena, Bormio ve Garmisch-Partenkirchen.

Kombine

Kombine yarışları, "en komple kayakçı kim?" sorusuna cevap vermek için var. Bu formatta sporcular, biri hız diğeri teknik olmak üzere iki farklı etapta yarışıyor. Genellikle ilk etap iniş veya Süper-G, ikinci etapsa slalom oluyor. Kazanan, iki etabın toplam süresine göre belirleniyor.
 

Kombinenin öne çıkan özellikleri

• İki etap yapılır: Hız disiplini ve slalom.
• Slalom, iniş ve Süper-G'nin kendi teknik kuralları geçerlidir.
• FIS üç ana format tanımlar: Alp Kombinesi, Klasik Kombine ve özel formatlar.
• Klasik kombinede hız etabı her zaman iniştir.
• Alp kombinesinde hız etabı iniş veya Süper-G olabilir.
• Özel formatlarda üçlü veya dörtlü disiplin kombinasyonlarına izin verilir.
• Bazı yarışlarda Alp disiplinleri, kuzey disiplini, yüzme veya yelken gibi branşlarla birleştirilebilir.

Paralel

Paralel yarışlarda iki kayakçı, yan yana kurulmuş iki pistte aynı anda start alıyor. Yarışlar paralel slalom veya paralel büyük slalom formatında düzenlenebiliyor. Adil bir rekabet için pistlerin eğimi ve kar yapısı mümkün olduğunca aynı hazırlanıyor.

Kayakçılar iki etap koşuyor ve ikinci etapta pist değiştiriyor. Böylece bir sporcu ilk etapta mavi pistte kaydıysa, ikinci etapta kırmızı pistte yarışıyor.
 

Paralel yarışların öne çıkan özellikleri

• Pist düşüşü 80 - 100 metre.
• Pistlerde 20 - 30 kapı bulunur.
• Etap süreleri genellikle 20 - 25 saniyedir.
• Final turunda en fazla 32 kayakçı yarışır.
• Daha fazla sporcu varsa kronometreli eleme yapılır.
• Eleme sistemi uygulanır; iki etapta toplam süresi daha hızlı olan kayakçı tur atlar.

Kaynaklar: Olympics, Red Bull, FIS