Sibirya'da veba üzerine araştırmalar yapan bir enstitüde çalışan bir araştırmacının 2 Ekim'de nedeni henüz açıklanamayan bir hastalık sonucu hayatını kaybetmesi, yaklaşık 200 kişinin karantinaya alınmasına ve sosyal medyada kamu sağlığına ilişkin endişelerin artmasına yol açtı.
Yetkililer, Darya Şipilova adlı laboratuvar çalışanının zatürreden hayatını kaybettiğini ve tedbir amacıyla kendisiyle temas eden herkesin karantinaya alındığını açıkladı.
İddialar
İrkutsk kentindeki Sibirya ve Uzak Doğu Veba Araştırma Enstitüsü'nde çalışan 28 yaşındaki Şipilova'nın ölümüne dair sosyal medyada çeşitli iddialar öne sürüldü.
İddialardan biri, laboratuvarda bakteri içeren bir deney tüpünü düşürdüğü yönündeydi. Rusya'nın sağlık denetleme kurumu Rospotrebnadzor bu iddiayı reddetti. Diğer iddialarda ise Şipilova'nın Tayland seyahati sonrasında ya da Moğolistan sınırına yakın bir bölgeyi ziyaret ettikten sonra hastalandığı öne sürüldü.
Bu iddiaların hiçbirini destekleyen kamuya açık bir kanıt bulunmuyor.
Şipilova veba nedeniyle mi hayatını kaybetti?
Şipilova'nın veba nedeniyle hayatını kaybettiğine dair herhangi bir doğrulama bulunmuyor. Fakat bir bölge valisi, ölüm nedeninin veba "olabileceğini" söyledi.
Rospotrebnadzor, Şipilova'nın nedeni belirlenemeyen bir zatürre türünden hayatını kaybettiğini ve kendisiyle temas eden kişilerde hastalıkla bağlantılı herhangi bir patojene rastlanmadığını açıkladı.
Sibirya'da görevli Elena Sofina, karantinaya alınan kişilerin %60'ının karantinadan çıkarıldığını söyledi. Yerel basına göre başlangıçta yaklaşık 200 kişi karantinaya alınmıştı.
Sofina ayrıca, "tehlikeli bir hastalık" teşhisinin doğrulanmadığını belirtti.
Veba nedir, tedavi edilebilir mi?
Veba, Yersinia pestis bakterisinin yol açtığı ve küçük hayvanlar ile pirelerde görülen bulaşıcı bir hastalık. Bakteri insanlara da bulaşabiliyor.
Hastalığın tarihteki en büyük salgınlarından biri olan "Kara Ölüm" salgını 14. yüzyılda Avrupa'da 50 milyondan fazla kişinin ölümüne yol açtı.
Enfekte pirelerin ısırması hastalığın başlıca bulaşma yollarından biri. Veba, enfekte kişilerin solunum yoluyla yaydığı parçacıklarla da bulaşabiliyor.
Tedavi edilmediğinde ölüm oranı yüzde 30 ile yüzde 100 arasında değişebilen hastalık, erken teşhis edildiğinde antibiyotiklerle tedavi edilebiliyor.
Veba ne kadar yaygın?
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre veba, Afrika'nın birçok bölgesinin yanı sıra eski Sovyetler Birliği ülkeleri, Amerika kıtası ve Asya'da endemik olarak görülüyor. Son altı yıldaki vakaların büyük bölümü ise Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Madagaskar'da kaydedildi.
Veba Sibirya'da da endemik. Yersinia pestis bakterisi bölgedeki küçük yabani memeliler ve bunların üzerindeki pirelerde bulunuyor. Bilinen ilk tarih öncesi insan veba salgınının da Sibirya'da meydana geldiği düşünülüyor. Buna karşın Rusya'da insanlarda veba vakalarına nadiren rastlanıyor.
Uluslararası tepkiler
ABD Başkanı Donald Trump, Şipilova'nın ölümünün "Rusya için büyük bir sorun" olduğunu söyleyip, Moskova'ya bu konuyla başa çıkması için yardım teklifinde bulundu. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Rusya'nın daha fazla bilgi paylaşması gerektiğini belirtti.
Dünya Sağlık Örgütü, Rusya'nın İrkutsk kentinde veba vakası olmadığını bildirdiğini açıkladı. Reuters, bu açıklamanın laboratuvar çalışanının vakasında vebanın dışlandığı anlamına gelip gelmediğini henüz tespit etmedi.
Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan, hastalığın yayılımını önlemek için sınırlarında önlemleri artırdıklarını açıkladı.
Sibirya'daki veba enstitüsü nedir?
Veba salgınlarını kontrol altına almak amacıyla 1934 yılında kurulan enstitünün internet sitesinde, kurucu bilimcilerin Sibirya, Moğolistan ve Çin'deki salgınların bastırılmasında rol oynadığı belirtiliyor. Enstitünün daha sonrasında kolera ve şarbon gibi diğer tehlikeli hastalıklar üzerinde de çalışmalar yürüttüğü görülüyor.
Vebanın türleri nelerdir?
Veba, vücudun farklı bölgelerini etkileyen üç şekilde ortaya çıkar. En bulaşıcı ve en nadir görülen tür olan pnömonik veba, akciğerlerin enfekte olmasına yol açar ve hastaların bulaşıcı hava yoluyla yayılan damlacıkları öksürük yoluyla dışarı atmasına sebep olur.
Bubonik veba ise hastalığın en yaygın olan türü. Genellikle enfekte bir pirenin bir kişiyi ısırmasıyla ortaya çıkan bubonik veba, lenf düğümlerinin şişmesine veya bir başka adıyla "bubonların" oluşmasına neden olur. Kişiden kişiye bulaşmayan septisemik veba ise, veba bakterilerinin kanda çoğalmasıyla ortaya çıkar.
Bir veba türü, bir başka veba türüne dönüşebilir.
Enfekte olmuş kişilerde genellikle bir ile yedi günlük bir kuluçka döneminden sonra grip benzeri belirtiler görülmeye başlar. Bu kişilerde ateş, titreme, baş ve vücut ağrıları, halsizlik, kusma ve mide bulantısı görülür.
Söz konusu ölüm neden gündemde?
Kovid-19 salgını, yeni ölümcül hastalıkların ortaya çıkma riskine ilişkin endişeleri artırmış, bilinmeyen hastalık kümeleri veya laboratuvar kazalarıyla ilgili haberlerin de daha fazla endişe unsuru teşkil etmesine neden olmuştu.
Çoğu bilimci, Kovid-19 'a neden olan koronavirüsün hayvanlardan kaynaklandığına inanıyor. Fakat bazıları Kovid-19'un bir laboratuvar sızıntısı sonucu yayılmış olabileceğini öne sürüyor.
Halk sağlığı uzmanları, Sibirya'daki olayla ilgili temkinli olunması gerektiğini vurgulayarak, sadece bir vakanın bildirildiğini ve Rus yetkililerin laboratuvar çalışanının veba ile enfekte olduğuna dair hiçbir kanıtın bulunmadığını belirttiklerini ifade ettiler.
Independent Türkçe, Reuters
