Gökbilimciler yıllarca süren arayışın ardından Betelgeuse'un yoldaş yıldızının varlığına dair bugüne kadarki en net kanıtları buldu.
Dünya'dan yaklaşık 650 ışık yılı uzaklıkta, Orion takımyıldızında (bir başka deyişle Avcı takımyıldızı) yer alan Betelgeuse gökyüzünün en parlak yıldızlarından biri.
fazla oku
Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Bin yılı aşkın süredir gözlemlenen yıldızın parlaklığının zaman zaman azalmasının, yoldaş bir yıldızdan kaynaklanabileceği yaklaşık 100 yıl önce ortaya atılsa da kanıtlanamamıştı.
Özellikle 2019-2020 döneminde parlaklığında keskin bir düşüş saptanması ise, gökbilimcilerin Betelgeuse'a yönelik ilgisini artırdı.
Bu düşüşün, gelişmiş bir kırmızı üstdev yıldız olan Betelgeuse'un süpernova patlamasına yaklaştığının işareti sayılabileceği düşünülüyordu. Ancak sonraki araştırmalar yıldızın bir toz bulutu tarafından gizlendiğini ortaya çıkarmıştı.
2024'te yayımlanan iki çalışma ise Betelgeuse'un bir yoldaşı olduğuna dair güçlü kanıtlar sunarak bu yıldızı gözlemleme şansının en yüksek olduğu vaktin üç yılda bir geldiğini belirlemişti.
2025'te de Gemini Kuzey Teleskobu'nu kullanan bir ekip, Betelgeuse B diye anılan yıldızı görüntülediklerini duyurmuş ancak gözlemlerin kesin olmadığını da belirtmişti.
Paris Gözlemevi'nden Miguel Montargès liderliğindeki araştırmacılar, Avrupa Güney Rasathanesi'nin Çok Büyük Teleskobu'nu (Very Large Telescope) kullanarak Betelgeuse B'nin bugüne kadarki en net görüntüsünü yakalamayı başardı.
Bulguları hakemli dergi Astronomy and Astrophysics'te dün (28 Temmuz) yayımlanan çalışmada, ötegezegenleri bulmak üzere tasarlanmış teknikler kullanılarak görüntüler işlendi ve yoldaş yıldız, ana yıldızdan ayırt edildi.
Montargès "Bu, 100 yıllık bir arayışın sonucu" diyerek ekliyor:
Betelgeuse'un tek başına olmadığını, sönük bir yıldızın ona eşlik ettiğini gösterdik. İşlenmiş görüntüleri gördüğümde yerimden fırladım.
Daha önce gökbilimciler, Betelgeuse'un yörüngesinde dönen bu yıldızın kütlesinin Güneş'e yakın olduğunu düşünüyordu.
Ancak son gözlemler Betelgeuse B'nin aslında Güneş'in iki ila üç katı kütleye sahip olduğunu gösteriyor.
Montargès, "Böylesine iyi incelenmiş bir yıldızın etrafında, Güneş'ten daha büyük ve daha parlak bir yoldaş yıldız keşfedebilmemiz olağanüstü bir şey" ifadelerini kullanıyor.
Bilim insanları Betelgeuse B'yi doğrudan görüntüledi; yani yıldızın kendisinden gelen ışık tespit edildi.
Yine de araştırmacılar, bunun gerçekten yoldaş yıldız olup olmadığını doğrulamak için daha fazla gözleme ihtiyaç duyulduğunu söylüyor.
Montargès, "Yoldaş yıldızın gerçekten orada bulunduğundan emin olmak için onu bir yıl sonra yıldızın diğer tarafından gözlemlememiz gerekiyor ancak şüpheye neredeyse hiç yer kalmadı" diyerek ekliyor:
Bu yoldaş yıldızın, kırmızı üstdevin evrimini etkileyip etkilemeyeceği sorusu da cevap bekliyor.
Independent Türkçe, Space.com, IFLScience, ESO, Astronomy and Astrophysics
Derleyen: Büşra Ağaç
