Araştırmacılar, insanların yokluk koşullarında daha yardımsever davrandığını keşfetti.

Sosyal psikoloji alanında yürütülen çalışmalar, başkalarına yardım etme davranışında rol oynayan çeşitli faktörlere işaret ediyor. Örneğin etrafta başka birilerinin daha olması, durumun aciliyeti veya yapılacak yardımın bedeli bu faktörler arasında sayılabilir.

Öte yandan daha geniş çevresel bağlamın veya ekonomik koşulların etkisi üzerinde kesin bir fikir birliği sağlanmış değil.

Bazı araştırmalar mali durumu kötü kişilerin daha prososyal, yardımsever olabileceğini, diğer çalışmalarsa mali durumu iyi olanların daha cömert davrandığını öne sürüyor.

Birmingham Üniversitesi'nden Dr. Todd Vogel ve ekibi bir deney tasarlayarak bu anlaşmazlığı gidermeye çalıştı.

Bulguları hakemli dergi Nature Communications'ta dün (9 Şubat Pazartesi) yayımlanan çalışmada 500 katılımcıya film izletilirken, kendilerine veya tanımadıkları birine fayda sağlayabilecekleri çeşitli seçenekler sunuldu.

Araştırmacılar, katılımcılara deneyin farklı bölümlerinde "zengin" veya "yoksul" bir ortamda olduklarını söyledi. 

Karşılarına çıkan fırsatlar ya yüksek bir kesinliğe sahip büyük bir ödül ya da kazanma şansı düşük küçük bir ödüldü. 

Katılımcıların, bu fırsatlardan birini kabul ettiklerinde filmi durdurup el güçlendirme aletini çok sert sıkmak veya birçok kutuya basmak gibi çaba gerektiren bir şey yapması gerekiyordu. Bilim insanları prososyal davranışlar genellikle fiziksel çaba gerektirdiği için deneyi bu şekilde tasarladı.

Yoksul ortamda küçük ve kazanma olasılığı düşük ödüller çıkma ihtimali daha yüksekken, zengin ortam için tersi geçerliydi.

Bilim insanları katılımcıların zengin ortama kıyasla yoksul ortamda harekete geçme ihtimalinin daha yüksek olduğunu ve seçim kendilerinden ziyade başkalarına fayda sağladığında aradaki farkın arttığını tespit etti.

Ayrıca deneyin ardından yapılan anketler, katılımcıların çoğunun filmi daha önce izlemediğini ve yapımı beğendiğini gösteriyor. Bu da kendilerine sunulan fırsatlara yanıt verdiklerinde, ödedikleri bedelin arttığı anlamına geliyor.

Dr. Vogel bulgular hakkında şu ifadeleri kullanıyor:

Çalışmamız günlük yaşamdaki farklı fırsatların,  insanların başkalarına yardım etmek için o sırada yaptıklarını yarıda bırakma isteğinde belirleyici olabileceğini gösteriyor.

Araştırmacılar yeni çalışmanın, yardımseverlik faaliyetlerinde çevresel koşulların önemine dikkat çektiğini söylüyor.

Makalenin yazarlarından Patricia Lockwood "Diğer araştırmalarda karışık sonuçlar çıkarken, bizim çalışmamızın tasarımı, insanların prososyal davranış sergilemek için fiziksel çaba sarf etmesini gerektiriyor" diyerek ekliyor: 

Bunun gerçeğe daha yakın olduğuna inanıyoruz. Çünkü insanlar gerçek hayatta da yardım edip etmeme kararı verirken çoğunlukla zamanını ve enerjisini ortaya koymak zorunda kalıyor.

Ekip, antisosyal davranışlar sergileyen ergenler gibi, başkalarına yardım etmekte zorlanan farklı grupları incelemeyi planlıyor.  

Lockwood "İnsanların karşılaştıkları ortamı ve fırsatları değiştirebilirsek, belki de başkalarına yardım etmeye zaman ayırmaya yönelik isteklerini de etkileyebiliriz" diyor.

Independent Türkçe, EurekAlert, Phys.org, Nature Communications

Derleyen: Büşra Ağaç