Türkiye Azerbaycan Dostluk İşbirliği ve Dayanışma Vakfı (TADİV) ile Kültürlerarası Ağ Derneği iş birliğinde düzenlenen "Barışın Coğrafyası Karabağ: Güney Kafkasya'da İmar, İstikrar ve Bölgesel İşbirliği" programı kapsamında Azerbaycan'da bulunan Türkiye'den 20 kişilik basın ve temsil heyeti, ziyaretin ilk durağı olan işgalden kurtarılan Ağdam'da mayın temizleme çalışmalarını yerinde takip etti.
Heyete, Azerbaycan Mayın Temizleme Ajansı (ANAMA) tarafından bölgedeki mayın temizleme faaliyetleri ve güvenlik kuralları hakkında kapsamlı bir brifing verildi. Brifingi İndependent Türkçe adına Cahide Hayrunnisa çiçek takip etti.
Ağdam en yoğun mayınlı bölgelerden biri
ANAMA Ağdam Bölgesi Operasyon Rehberi ve mayın temizleme uzmanı Halik Zülfukarov, Ağdam'ın Azerbaycan'ın en yoğun mayınlı bölgelerinden biri olduğunu belirterek kent genelinde 20'den fazla sahada mayın temizleme faaliyetlerinin sürdüğünü söyledi.
Karabağ ve Doğu Zengezur'daki çalışmaların ilgili kurumların koordinasyonunda aralıksız devam ettiğini ifade eden Zülfukarov, Ağdam'ın 1993 yılında Ermenistan silahlı kuvvetleri tarafından işgal edildiğini, 2020 yılındaki İkinci Karabağ Savaşı ile yeniden Azerbaycan'ın kontrolüne geçtiğini hatırlattı.
İşgal süresince bölgenin büyük ölçüde tahrip edildiğini ve yoğun şekilde mayınlandığını belirten Zülfukarov, heyetin bulunduğu alanın eski temas hattının en yoğun mayınlı bölgelerinden biri olduğunu söyledi.
"Burası geçmişte orduların karşı karşıya bulunduğu eski temas hattının bir parçasıydı ve mayınlarla en yoğun şekilde kirletilmiş alanlardan biriydi. Ancak artık tarafımızca tamamen temizlenmiştir." diyen Zülfukarov, Ağdam'da 350'den fazla personelin görev yaptığını ve ekiplerin her gün farklı operasyon bölgelerine sevk edildiğini kaydetti.
Türkiye'de de görev yaptı
Mayın temizleme uzmanı Halik Zülfukarov, 2017 ve 2018 yıllarında Türkiye'de İran-Türkiye sınırındaki mayın temizleme çalışmalarında da görev yaptığını belirterek, iki ülke arasındaki iş birliğinin bu alanda da sürdüğünü ifade etti.
"Mayın haritalarının tamamı yanlış çıktı"
Ermenistan'ın bölgeyi terk ederken teslim ettiği mayın haritalarına da değinen Zülfukarov, işgalin ilk yıllarında mayınların düzensiz şekilde döşendiğini, sonraki süreçte ise belirli mayın hatları oluşturulduğunu söyledi.
Bölgeden çekilirken çok sayıda mayının rastgele bırakıldığını anlatan Zülfukarov, "Sayın Cumhurbaşkanı'mıza mayın haritalarını teslim ettiler. Ancak yapılan incelemelerde bu haritaların tamamının yanlış olduğu ortaya çıktı." ifadelerini kullandı.
250 binden fazla patlayıcı imha edildi
ANAMA'nın paylaştığı verilere göre bugüne kadar yürütülen operasyonlarda 42 bin 664 personel mayını, 23 bin 954 tanksavar mayını ile 190 bin 352 farklı türde patlayıcı ve mühimmat tespit edilerek etkisiz hale getirildi.
Toplam 291 bin 684 hektarlık alan mayınlardan temizlenirken, yalnızca Ağdam sınırları içerisinde 45 bin 130 hektarlık alan güvenli hale getirildi.
Ağdam'daki çalışmalarda şimdiye kadar 13 bin 77 personel mayını, 7 bin 895 tanksavar mayını ve 17 bin 134 patlayıcı etkisiz hale getirildi.
Mayın temizleme faaliyetlerine 110 kişiden oluşan 13 operasyon ekibinin yanı sıra mayın arama köpekleri, mekanik temizleme araçları, yerli özel şirketler ile Savunma Bakanlığı ve Olağanüstü Haller Bakanlığı ekipleri de destek veriyor.
Öncelik şehir merkezleri ve altyapı
Yetkililer, devletin belirlediği plan doğrultusunda öncelikle şehir merkezleri, ulaşım yolları, elektrik ve altyapı hatları ile yeniden yerleşime açılacak bölgelerde mayın temizliği yapıldığını belirtti.
Ağdam şehir merkezinde yeni konutların yükseldiğini, üç yerleşim yerinde yeniden imar çalışmalarının tamamlandığını ve vatandaşların evlerine dönmeye başladığını aktaran Zülfukarov, mayın temizleme faaliyetlerinin ise eş zamanlı olarak sürdüğünü söyledi.
433 kişi mayın patlamalarından etkilendi
Zülfukarov, 10 Kasım 2020 ile 3 Ağustos 2026 tarihleri arasında Karabağ ve Doğu Zengezur'da 268 mayın patlamasının meydana geldiğini açıkladı.
Bu olaylarda 433 kişinin zarar gördüğünü, bunlardan 73'ünün yaşamını yitirdiğini, 360 kişinin ise yaralandığını belirten Zülfukarov, patlamaların yalnızca eski temas hattında değil, çatışmaların yaşanmadığı ve eski cephe hattının 80-90 kilometre gerisindeki bölgelerde de meydana geldiğine dikkat çekti.
Heyetin bulunduğu sahada bugüne kadar 256 personel mayını ile 43 tanksavar mayınının etkisiz hale getirildiği bilgisi de paylaşıldı.
Brifingin ardından Türk heyeti, güvenlik önlemleri altında gerçekleştirilen kontrollü mayın imhasını yerinde izledi.
Ağdam Cuma Mescidi ve yeniden inşa edilen şehir ziyaret edildi
Program kapsamında heyet daha sonra restorasyon çalışmaları tamamlanarak yeniden ibadete açılan Ağdam Cuma Mescidini ziyaret etti.
Yaklaşık 30 yıl süren işgal döneminde büyük ölçüde yıkılan şehir merkezini gezen heyet, yürütülen yeniden imar çalışmaları hakkında yetkililerden bilgi aldı.
Yetkililer, Ağdam'da inşa edilen ikinci konut kompleksinin 13 hektarlık alana yayıldığını, 60'ı konut olmak üzere toplam 66 binadan ve 1.268 daireden oluştuğunu belirtti.
Bugüne kadar 814 ailenin bu konutlara yerleştirildiğini aktaran yetkililer, geri dönüş sürecinin etaplar halinde sürdüğünü, yeni konut alanlarının yapımının da devam ettiğini bildirdi.
"Kendi vatanımıza döndüğümüz için mutluyuz"
1993 yılında Ağdam'dan ayrılmak zorunda kalan Mezahir Aliyev ise 30 yılı aşkın aradan sonra doğduğu topraklara dönmenin mutluluğunu yaşadığını söyledi.
Devlet tarafından kendilerine ücretsiz konut tahsis edildiğini belirten Aliyev, "Su var, evler çok rahat, güzel koşullar yaratılmış." dedi.
İlk kez memleketine döndüğü günü unutamadığını dile getiren Aliyev, "Geldiğimizde hepimiz gözyaşı döktük." ifadelerini kullandı.
Türkiye'ye ve Türk halkına teşekkür eden Aliyev, "Onlar bizim daimi kardeşlerimiz. Her zaman bize yardım ediyorlar, arkamızda duruyorlar." diye konuştu.
Programın son bölümünde Türk heyeti, Ağdam Sanayi Parkı'nda faaliyet gösteren ayakkabı ve duvar kağıdı fabrikalarını ziyaret ederek üretim süreçleri hakkında bilgi aldı. Ziyarette, işgalden kurtarılan bölgelerde sanayi yatırımları, istihdam ve ekonomik kalkınma çalışmaları da yerinde incelendi.
Independent Türkçe, AA
