Irak'ın ABD ile İran arasındaki sıkışmışlığı ve her kurulan yeni hükümetle kendisine bir çıkış yolu araması gerçeğiyle bir kez daha karşı karşıyayız. Ali Zeydi başkanlığında, 14 Mayıs'ta Meclis'ten güvenoyu alarak kurulan yeni hükümet, ABD ile İran arasındaki gerginliğin savaşa evrildiği ve dengelerin çok daha hassaslaştığı bir süreçte ülkeyi ateş ortamından uzak tutma ve selamet sahilinde tutma mücadelesi vermek zorunda kalacak.
Yeni kırılmanın eşiğindeki Irak'ta Zeydi'nin zor imtihanı
Zeydi, 2003'ten sonra göreve gelen başbakanlar içinde en zor süreci ve en hassas dengeleri yürütmek zorunda olacak. Hem Şiiler arasındaki çatışmaları, anlaşmazlıkları ve dengeleri korumak, hem Sünnilerin taleplerini karşılamak, hem Erbil ile sorunları minimize etmeye çalışmak, hem İran ile ABD arasında Irak'ın çıkarlarını öncelemeyi başarmak hem de Türkiye, Katar, BAE ve Suudi Arabistan gibi ülkelerle iyi geçinmek zorunda.
Yeni Başbakan Zeydi'nin en zor imtihanı ise Şii milisleri silahsızlandırması, ülkede devlet otoritesini tesis etmesi, ABD'nin desteğini alarak petrol satışının önündeki engelleri kaldırması ve paranın kontrolünü elinde tutmasıdır.
Trump'ın sunduğu fırsat ve İran'ın rezervleri karşısında Zeydi
Trump'ın özel davetiyle 13 Temmuz'da başlayacak ABD ziyareti ve sonuçları, Irak ve yeni Başbakan Zeydi için aynı zamanda bir kırılma noktası olacaktır. Geçen ay Bağdat'ı ziyaret eden ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve Irak, Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack ile Zeydi, özellikle enerji yatırımları alanında prensipte birçok anlaşmaya vardı. Washington'da Zeydi ile Trump görüşmesinden sonra imzalanması ve ilan edilmesi beklenen bu anlaşmalarla ABD şirketleri, Irak'taki petrol ve doğal gaz sahalarının ekseriyetini işletme imkânına kavuşacaktır.
fazla oku
Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Irak ile ABD arasında prensipte uzlaşı sağlanan enerji anlaşmaları hayata geçerse Washington'ın bu ülkedeki yatırımları ve çıkarları çok daha devasa boyutlara ulaşacaktır. Burada dikkati calip konu, Irak'ın Kürdistan Bölgesi'nin ABD'li şirketlerle imzaladığı enerji anlaşmalarını da tanıyacak olmasıdır. Önceki yazılarımızda, Mesrur Barzani'nin 20 Mayıs'ta ABD'nin HKN Energy ve Western Zagros şirketleri ile yaptığı 110 milyar dolarlık anlaşmanın Washington yönetimi tarafından desteklendiği ve Bağdat'ın buna fazla karşı koyamayacağı değerlendirmesinde bulunmuştuk. Barrack ile Zeydi, geçen ay bu şirketlerin de adını özellikle zikrederek ABD'li şirketlerin Iraklı makamlarla imzaladığı anlaşmaların aynen korunacağı taahhüdünde bulundu.
Şu ana kadar yaptığı açıklamalardan ve attığı adımlardan, Zeydi'nin de selefi Sudani gibi denge politikasını izlemeye devam edeceğini; ancak ülkenin özellikle ekonomik, aynı zamanda da siyasi ve askerî istikrarını korumak için Washington hattında daha fazla mesai harcayacağını anlıyoruz.
Zeydi, ABD ile ilişkilere ve iş birliğine özel bir önem atfediyor. Maliki'nin başbakan adaylığının veto edilmesiyle uzun süre yaşanan tartışmaların ardından onun üzerinde uzlaşı sağlanması ve Trump'ın da kendisine tam destek vermesi, Zeydi'ye göre değerlendirilmesi gereken bir fırsat.
ABD ile ilişkileri iyi tutarak ülkeyi ekonomik açıdan rahatlatma hedefiyle hareket eden Zeydi'yi en çok zorlayacak husus, İran'ın çıkarları zarar göreceği için buradan gelecek baskılardır. ABD ile iyi işleyen bir ilişki için Haşdi Şabi milis gruplarının tamamen tasfiye edilmesi gerekiyor. Bu da İran'ın hiç hoşlanmadığı bir senaryo olarak duruyor.
İran, bin yıllık hayali ve asırlık kazanımlarını Irak çıkarlarına feda etmeyecek
Irak'taki Şii siyasetçiler, Haşdi Şabi'nin silahsızlandırılmasını destekliyor görünseler de bunun fiilî olarak sahada uygulanmasına ve askerî otoritenin, ABD ile iyi ilişkilere sahip bir hükümetin eline geçmesine izin vermek istemeyeceklerdir.
İran'a ve Şiilere göre Irak'ta silahlı güce sahip olmak, asırlık, belki de bin yıllık bir hayalin gerçekleşmesidir. Böylesine büyük bir amacın günlük siyasi manevralara kurban edilmesine razı olacaklarını düşünmek, İran ve Şiiliğe dair yeterince bilgi sahibi olmamak ya da aşırı iyimserlik demektir.
İran, ABD ile nihai bir anlaşmaya varana ve İsrail ile de Lübnan-Yemen bağlamında ayağı yere basan bir sonuca ulaşana kadar Irak ve dolayısıyla da Zeydi üzerinde fazla baskı kurmayı tercih etmeyecektir. Zeydi'ye ABD ile iş tutma ve bazı adımlar atması için oluşacak hareket alanı da bu bağlamda mümkün olmaktadır.
Bu bağlamda Asaib Ehli Hak ve Kays Hazali'nin izlediği politikalar çok fikir vermektedir. Başbakan Zeydi, Asaib Ehli Hak ile ABD'nin arasını bulmak için çaba gösteriyor. Kays Hazali de ABD'yi rahatsız edecek açıklamalardan, eylemlerden ve ilişkilerden uzak durmaya özen gösteriyor. Sudani'nin başını çektiği adı konulmamış ittifakın içinde yer alması da bunun en somut göstergesi. Bu, İran ile ilgili bahsini ettiğimiz bir süreliğine uygulanan "izleme taktiğinin" bir parçası.
O yüzden bir süre Irak'ın İran etkisinden kurtulmuş gibi hareket etmesine ve ABD ile yoğun mesai içinde olmasına şahit olabiliriz. Ancak bunun arızi bir durum olduğunun unutulmaması gerektiği kanaatindeyim.
Haşdi Şabi, ABD'nin isteği doğrultusunda siyasileştikten sonra sivilleşme yolunda adımlar atıyor. Başka da bir alternatif kalmamıştı. İran daha fazla karşı koyamayacağı için adımlar atıldı fakat bunun mekanizması ve ordu içindeki konumu henüz netleşmiş değil. Ayrıca ordunun içinde olsalar bile istedikleri zaman başlarına buyruk hareket etmeyeceklerinin garantisi yok.
Zeydi'nin siyasi ve toplumsal desteği var ancak kalıcı olmayabilir
Irak Başbakanı'na, son dönemdeki yolsuzluk operasyonları nedeniyle en büyük desteği şu aşamada muhalif lider Sadr veriyor. Sadr, sözlü destek vermekle kalmıyor, taraftarlarını sokağa dökerek toplumsal desteğini de sunuyor. Sadr, silahlı grupların silahsızlandırılması sürecine de en büyük desteği veriyor ve Seraya Selam'ı feshederek ilk adımı attı.
Bundan sonraki süreçte de ABD ile Irak'ın ekonomik çıkarlarına hizmet edecek projelerde Sadr'ın desteğini alabilir. Şu aşamada Sadr'ın desteği, Zeydi için büyük avantajlar sunuyor.
Erbil ile de yakın ilişki içinde olan Zeydi'nin, Kürdistan Bölgesi'ndeki petrol sahalarında çalışan şirketlerin korunması için talimat verdiği ve buralara hava savunma sistemlerinin de konuşlandırılmasının gündemde olduğu belirtiliyor. Irak Genelkurmay Başkanı Yarullah, 14 Haziran'da Erbil'e geldi. Kürdistan Bölgesi İçişleri Bakanı Reber Ahmed de 7 Temmuz'da Bağdat'a gitti.
Hamaney'in Necef ve Kerbela'daki cenaze töreninin gösterdiği
Hamaney'in Necef ve Kerbela'daki cenaze törenleri, dinî-mezhebî yönünden ziyade siyasi, sosyolojik ve askerî yönüyle öne çıkmıştır. İran, bu törenlerle, bu ülke üzerinde stratejik yeni hesaplar ve planlar yapan ABD'ye de Irak toplumunda büyük ve güçlü bir desteğe sahip olduğu mesajını vermiş ve "burası bizim dinî ve sosyolojik bir parçamız, siyasi ve askerî olarak da etkimiz altındadır" demek istemiştir.
Törene tüm Şii liderlerin yanı sıra Sünnilerden Halbusi'nin katılması, siyasi karşılığının genişliğini göstermektedir. Kürt liderler ise Tahran'daki devlet törenine gittikleri için buraya katılmadı.
Irak'taki Şii grupların liderleri, özellikle de Haşdi Şabi komutanları, Hamaney'in dinî ve siyasi liderleri olduğunu tutumlarıyla net olarak ortaya koymuştur.
ABD, bu cenaze töreninin ardından İran ve uzantılarının yanı sıra Irak'taki realitenin de arzuladığı gibi olmadığı gerçeğini mutlaka gözden geçirecektir. Yukarıda da ifade etmeye çalıştığımız gibi, İran asırlık ve bin yıllık kazanımlarının yok olmasına hiçbir şekilde rıza göstermeyecektir.
Tüm bu anlattıklarımız ışığında, Zeydi'nin Washington ziyareti Irak'ın geleceği için hayati önemdedir ve yeni bir dönemin başlangıcını teşkil edecektir.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
