Suriye gerçekliğini bilen herkes, Esed rejiminin mirasının ağır ve her alana yayıldığı konusunda hemfikirdir. Bundan kurtulmak, zaman, çaba, azim ile Suriye halkının sahip olduğundan çok daha fazla çeşitli ve çok yönlü kaynaklar gerektirmektedir. Güç ve kapasitesinin sınırlı olduğu bilinen Suriye’den daha büyük ve daha güçlü ülkeler bile, bunların üstesinden hızla gelmekte zorlanacaktır. Suriye'nin güç ve kapasitesinin sınırlı olduğunu söylüyoruz çünkü gizli potansiyeli hakkında söylenenler halen ne zaman kesinleşeceği belli olmayan spekülasyon ve tahminlerden ibarettir. Dahası, bu potansiyelin ne zaman kullanılmaya başlanacağı ve Esed rejiminin mirasından kurtulmada ve Suriye'yi yeniden inşa etmede rol oynayacağı da belirsizdir.
Bununla birlikte, Suriyelilerin Esed mirasını aşmakta karşılaştıkları zorluklar, onları bunu başarmaya çalışmaktan ve bunu önceliklerinin en başına koymaktan hiçbir şekilde alıkoymamalıdır. Bu, eski rejiminin tüm gücüyle halkını yok etmeye ve öldürmeye çalıştığı bir ülkeyi inşa etme ve geliştirmeye dayalı aksi bir yaklaşımı ve modeli yerleştirmek için değil- ki bu da önemlidir, Suriyelilerin içinde bulundukları koşulların üstesinden gelmelerini ve fedakarlıklarına yakışır bir şekilde hayatlarını normalleştirmelerini sağlamak için önemlidir. Suriye halkının ve hükümetinin bu yönde ve hedeflerine ulaşma çabalarında birleşmiş olduğuna dair açık göstergeler ve vurgular vardır.
Suriye halkının ve hükümetinin rejimin mirasından kurtulma çabasında birleşmeleri, onları tek bir sorumluluk ve görev çerçevesine yerleştirmemektedir. Aksine önlerinde üç farklı çerçeve bulunmaktadır. Birinci çerçeveyi, konumu, rolü ve kapasitesi gereği hükümet üstlenmelidir. Bu çerçevede harcanması gereken en önemli çaba, bir yandan mevcut ve gelecekteki boyutları içeren kapsamlı bir ulusal plan bağlamında ihtiyaçları ve kaynakları dikkate alan, diğer yandan çeşitli sektörleri ve düzeyleri birbirine bağlayan planlar geliştirmektir. İkincisinde, hükümet ile halk ortak olmalıdır. Bu, izleme ve denetlemeye dayalı objektif bir çerçeveye göre hükümet tarafından önerilen planların uygulanmasını, başarı ve başarısızlığın ölçülmesini ve en iyi sonuçlara ulaşmak için revize edilebilir olmasını içermektedir. Üçüncüsü, hükümet planlarının uygulanmasında tüm Suriyelilerin -bireylerin ve siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel yapıların- kilit rolü dışında, bağımsız ve özgür olmaya daha yakın bir çerçevedir. Bu çerçeve Esed rejiminin ağır mirasından kurtulmada tüm Suriyelilere özel ve önemli bir rol tanımaktadır. Bu, Suriye toplumunda ve ilişkilerinde sıklıkla iç içe geçmiş olan kişisel ve ailevi düzeylerde durumu değiştirme ve bunun için çalışma arzusunun özünü oluşturduğu girişimcilik ruhunun damga vurduğu bir çerçeve ve süreçtir.
Suriye'deki çatışma ve savaşın gelişmeleri, ülke genelinde ekonomik ve sosyal faaliyetler üzerinde yıkıcı bir etkiye sahip olmuş, ülkeyi izole edilmiş, korunmuş bölgeler, feodal beylikler şeklinde bölmüştür. Özel ve genel varlıklarını ve kaynaklarını yok ettikten sonra insanları evlerinden etmiştir. Dahası, bireyleri ölüm, tutuklama veya zorla kaybettirme yoluyla hayattan koparmıştır. Birçok kişiyi engelli ve sakat hale getirmiştir, birçoklarını da işsizliğe, yoksulluğa ve yardıma bağımlılığa sürüklemiştir. Tüm bunlar, üretici olmayan bir yaşam kültürü doğurmuştur ve bu da özellikle sıradan Suriyelilerin yaşamlarını uzun zamandır karakterize eden iki temel sektörde, yani tarım ve sanayide, ayrıca bu sektörlere hizmet eden ve Suriye toplumunun çeşitli ihtiyaçlarını karşılayan çeşitli zanaat ve mesleklerde, üretime geri dönüşü zorunlu kılmaktadır.
Finansman eksikliği, su kıtlığı, sınırlı enerji ve uzmanlık gibi faktörler nedeniyle tarım ve sanayi sektörlerinde büyük ölçekli proje düzeyinde geniş çaplı bir gelişmeyi engelleyen, büyük projeler için devlet planlaması gerektiren çok sayıda zorluk olmasına rağmen, bu zorluklar, sınırlı ancak esnek yetenek ve kaynaklara sahip bireyler ve aileler için tarım ve sanayi/zanaat sektörlerinde küçük ölçekli projelerin kapısını açmaktadır. Bu projeler sadece bitkisel ve hayvansal gıda ürünleri konusunda temel ihtiyaçları karşılamakla kalmayıp, aynı zamanda zanaat ve iç ticaret sektörlerinde gelişme olanakları da sunacaktır. Hatta ihraç edilebilir ürünler üreterek kalkınmada önemli bir rolde oynayabilir.
Bireylerin küçük projeleri hayata geçirmedeki rolü başarı için çok önemli olsa da başarı, ortak çaba ve bilhassa hükümetin sağlayacağı destekleyici bir ortam gerektirir. Hükümet, yol, ulaşım ve iletişim gibi altyapıyı iyileştirerek, su ve elektrik şebekelerini güçlendirerek, ticari kompleksler kurarak, idari ve bankacılık işlemlerini basitleştirerek ve mali yükleri azaltarak bu projelerin başarısının temellerini atmalıdır. Sivil toplum örgütleri ile ileri gelen kişilerin de Suriye'nin gelecekteki kalkınması için şüphesiz önemli fırsatların önünü açan bu ekonomik faaliyet eğilimini teşvik etme sorumluluğunu taşımaktadır.
Esed rejiminin devrilişinden bu yana bir yıldan fazla zaman geçti ve bu süre zarfında Suriye birçok önemli gelişmeye tanık oldu. Ancak, Esed'in yoksulluk, işsizlik, enflasyon, kafa karışıklığı ve öngörülebilir bir geleceğe dair umutsuzluk mirasına karşı etkileri sınırlı kaldı. Şüphesiz, Suriyelilerin yaşamlarında ve ülkelerinin durumunda daha olumlu gelişmelere doğru ilerlemek, iş fırsatları, konut, sağlık hizmetleri sunarak, çocuklarının okul ve üniversitelere gitmesini sağlayarak yaşamlarını değiştirmekle başlar. Suriyelilerin yaşamlarını dönüştürmenin ve onları Esed'in mirasından kurtarmanın en önemli adımı, özellikle üretim odaklı küçük işletmelere kapıyı açmak olabilir.
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Şarku'l Avsat
© The Independentturkish
